Fulɓe ɓen ko homɓe woni kamɓe? (2)

- Konngol “Laalagal Leydi” ngol: ngo’ol konngol ɗoo ko tinndinngol no leydi ndin waalori, e hoore no selliri ken; ko wi’etee Laalagal e misal (yeru) ko si horde wantaama, eeso mayre go’o eesitaama e hakkunde, Fulɓe ɓen kañum no anndunoo gila law, wonndema Leydi ndin tulɓiɗaa, ko waandi wa woofoonde.

- “ϒawii”: ngo’ol konngol ɗoo no tinndini fii ndiyam ɗam, Fulɓe ɓen kañum no annduno gila law wonndema ndiyam ɗam norgay ka leydi, ɗam yaha ka weeyo si ɗam saaƴa (toɓo saaƴa).

- “Kammu”: ko konngol tinndinngol fii kippoodi hoofundi wonunnde nden, ngol konngol ɗon ko raɓɓinɗinaangol immorde e ko juuti, ko konnguɗi tati  moftii e maggol, ɗin ko: KA: (Kaynal), M: ( Miijo), MU: (Mutiri).

Musiɗɗo tedduɗo: Si a tennjinii ngo’ol konngol, a mugete, tawaa jaka nga’al musidal Fulɓe ko musidal ngal ɓii Aadem fow haani teddinde, yiɗa, tammbitoo, sabu ko kamɓe woni wullere ɓii aadem fow.

- “Leydi”: ko konngol moftungol konnguɗi ɗiɗi, Ley, e Didol, ko ɗum woni hoodere wonunde ka ley didol; ko konngol tinndinngol hella ka hoodere nde hoɗu-ɗen e mum hannde nde’e wontirannooɓe, ado ɓe hewtude e mayre.

- “Pullo”: konngol ngol musidal ngal nodditiraa ngol tigi, ko konngol ngol konnguɗi nay moftii e mum, ɗin ko: PU –L –L –O. Ko ɗum woni: Puɗɗuɗo –Leñol –Leñi –On.

- “Pular”: ɗemngal ngal kanngal tigi, ko ngal tinndinngal fii nga’al Musidal, seedee mu’um: Pular, ko konngol ngol konnguɗi tati, mofii e mum, ɗin ko: PU: Puntirde, L : Leñi, Ar: Arani ɗin.

Ko nii taskor-mi ɗee kunte konnguɗi, heddiiɗe woodeede e nder Pular, ɗi wayloraali sabu juutude koofol (jamaanu), taw-mi faandaareeji majji ɗin no hecci miijitaare yili tagaaɗo, tawu-mi sikke woo alaa, sugu ɗii konnguɗi ganndeyankooji no waawi wonude tuugorde wiɗotooɗo, faalaaɗo humpitaade ittiri ɓooyal nga’al musidal Fulɓe, tawu-mi joopale seernaaɓe immaniiɓe ɗaɓɓitugol fii iwdi Pullo ɓen fow, ko e calɗi, kenen (wonnde) njani, ɓe jooñii, ko ronkude maɓɓe huutorgol wano nii haɗi ɓe yaltitugol e daƴƴe ɗen, wonaa ronkude maɓɓe etaade, yo Geno ɓeydan ɓe moƴƴere, e kisiyee haa poomaa, sabu ɓe waɗii golle kelɗuɗe e nder wiɗtooji maɓɓe ɗin, yonuɗe wasorde.

Taguɗo on woodinii koofol ngol, e ganndal me’en, O senndi ngol pecce tati daƴƴeyankooje, e calti majje, O waɗi ñalɗi ɗin jokkondirɗi, fii yo nguurndam ɗam humindir hanki, hannde, e janngo, on tuma O wulniri wonunnde nden giiteeli, O jalbiniri nde pitillaaji, O cuɗiri nde ndee tagoore heddiinde. Nde taguɗo on faandinoo woodinde wonunnde nden; O taguno taho (tawo) yeewere nde huunde alaa e mu’um,  nden woni ɗon dumunne juutuɗe, O ndaaraali nde ka nde woni ɗon, ɓaawo ɗum O tagi niɓe  e ndayguuli o jillindiri  nokku ngootu, ɗum woni ɗon dumunne juutuɗe, ɓaawo ɗum O tagi nooneeji ɗin, o bugii (werlii) ɗi nder ton, o yaltini cuɗaari e wooɗeendi ndi ŋari mum fooli, ɓaawo ɗum O senndindiri ndaygu ngun e niɓre nden, refti O naadi ndaygu ngun e nooneeji ɗin e nder ngalu ngu O mari nokku goo ɗon, e nder dumumne, ɓaawo ɗum O tagi pitillaaji ɗin e majji, wa fewndo on tuma tawno yeewere nden no niɓɓiti, on tuma o sorti ndaygu ngun ka ngaluure ka O waɗunoo ngu ɗon, ko ɗon yeewere nden wonti wonunnde jalbunde, ko ɗon jemmaaji ɗin fow, e ñalormaaji ɗin fow fuɗɗii jokkondirde, jemmaaji e ñalormaaji woodaa, ko nii ɗi senndondir ɓaawo ɗi wonude notondirɗi, ɓaawo ɗum O saaƴini toɓo e nder koofol  wonunnde nden, emmbere (fotde) ko yahata wa duuɓi cappanɗe nay, ɗam saaƴi haa seraaji maggol ɗin fow heewi tew, ko ɓaawo ɗum O waɗi dille njane (yerɓanɗe mawɗe), on tuma naangeeli woɗɗitiiɗi ɗin (koode huɓɓooje  woɗɗitiiɗe ɗen) huntii, ɓaawo ɗum O waɗi yerɓanɗe mawɗe kadi, koode hakkundeeje ɗen kañum kadi huntii, ɓaawo ɗum yerɓanɗe goo kadi waɗi, on tuma keede e kunte fenndiiɗe ka ndiyam ɗen kañum kadi huntii, ɓaawo ɗum O moƴƴini ko wi’aa kammu kon e norngal duggungal e baɗte paccitale tiiɗuɗe waɗuɗe ɗen, ɓaawo ɗum O moƴƴini piiji (geɗe) wuuruɗi ɗin fow ka ndiyam, on tuma O tagi neɗɗanke, ko on innaa Aadem. Aadem wulɗaa, o weemi, sabu o tawii kala ko o faalaa no newanii mo heɓugol, kono ko o reeni kon  fow ko kanko tun jogii ndin mbaadi ɗon, ko heddii kon fow no mari nanndo mum si wonaa kanko, on tuma o torii taguɗo mo on yo O waɗan mo kanko kadi nanndo, o woni e ngon miijo haa o ɗaanii, nde o finunoo o tawi goɗɗo no takko makko, hiɓe nanndi ko woni tun no woodi e oya ko kanko o yi'aali e ɓanndu makko, o wi’i: Joom am, honɗum nii?, on wi’i mo ko ko MAAWAA, ko nii on ɗon kadi heɓiri nden ɗon innde MAAWAA.

Konngol Peeral Media: Ko heddii kon aray yeeso e binndanɗe luttuɗe ɗen, si Geno muuyii. Kala yiɗɗo humpitaade ko ɓuri nii yaajude no waawi jokkondirde e Cerno Tafsiir e ɗee tonngooɗe talifon wonɗe ley ɗoo. On yettaama sanne.

Kɗl:  Cerno Tafsiir Moɓi Jallo. Konaakiri, Gine. (+224) 644.986.64 / 680.478.47 / 658.673.47.

www.peeral.com