|
17/02/2010 Peeral waɗii jiidal e Ceerno Tijjaani Mbaalo, Hooreejo Tabital Pulaaku Europe. Himo laɓɓina ɗoo lamnde ɗe heewɓe yiɗi anndude jaabe mum, hono no golle Tabital Pulaaku yahrata…kono kadi himo holli miijo makko e limoore ngol lenyol ɓooyngol, saakitiingol e nder ndelo yaajungo gila duungal Afrika haa e duuɗe goɗɗe e nder winndere nden, lenyol ngol annduɗaa ko Fulɓe ɓuri majjeede limoore mum, ngol annduɗaa woɓɓe na darii jemma e nyalorma ngam ustude doole maggol, e mbaadi woo mbaadi. Eɓɓindir miijo makko e miijo Dr. Mammadu Njaay to Jaaɓihaaɗtirde Sek Anta Joop. An kadi rokku heen miijo maa… E hino ɗoo winndannnde jiidal amen ngal e Dr. Njaay, hino yalti yontere yawtunde e Peeral: http:///index.php/news/dawrugol/678-senegaal-kawral-e-dr-mammadu-njaay-to-dakaar Nde tawnoo winndannde nden na juuti, men feccii nde e pecce ɗiɗi.
Peeral : Jooni men lamndo maa seeɗa e fedde Tabital Pulaaku no nde diidori non, kori hiɗa waawi sifanaade yimɓe ɓen ko woni paandale ndee fedde e nder winndere ndee? T.Mbaalo : paandel Tabital Pulaaku, ina kalaa he ginol Tabital Pulaaku woni ɗee ɗoo 1) Momtude humammbinnaagu he hoɗo fulɓe, tawa momtiraa ko jannginde ɗemngal Fulfulde. 2) Daranaade pinal fulɓe no wiimtora e no ŋellitorta he winndere ndee. 3) Yultiindirde pelle fulɓe daraniiɗe jannginde ɗemngal fulfulde e ŋellitde pine fulɓe e karalle maɓɓe he winndere ndee. 4) Nde wona darantoonde fiyakuuji ɓamtaare leñol fulɓe he winndere ndee. Peeral : E kitaale 2006, 2007 e 2008, Tabital Pulaaku waɗiino dille mawɗe e nder winndere ndee, haa yimɓe ɗuuɗuɓe weltii e golle mayre, kono e nder hitaande 2009 haa hannde, heewɓe hino ŋinya nde e dow waasde nde jogaade njuɓɓudi laaɓundi, e jogaade ngardiigu kelɗungu gila Bamako haa yottoyoo e cate fedde nden nder Afrik kam e yaasi Afrik, holko wii-ɗaa heen? T. Mbaalo : wiimi heen, ko Tabital Pulaaku ina mari njuɓɓudi sellundi waawndi ɓamtude leñol Fulɓe, kono Tabital Pulaaku, wondi ko waasde jogaade jawdi wawoori humtude soklaaji leñol ngol, ngam hannde leñol men sokli ko janngude ɗemngal Fulfulde, janngira ngal jaŋde ittoore majje, ɓamtoore faggo renndo, ngam eɗen nganndi, so leñol hufaani harannduru ɓiɗɓe mum, ngol renaani cellal e kisal maɓɓe, momteede ngol jommbaani, ndee darnde Tabital Pulaaku foti daraade, tee eɗen nganndi, ndee darnde waawta nde laatinde ko laamu, ina saɗtani fedde waawde waɗde ngal gollal no haaniri nih, kadi ngannden Tabital Pulaaku woni ko he waɗde ndaɗɗudi ngoroondi ngotaagu Fulɓe e ittude leñam-leñamaagu kinɗe hen deer renndo Fulɓe. Peeral : Haala jawdi hino hitti ɗoo, ngam hiɗen anndi hay huunde waawaa siineede walla ɓanngineede e ɓaawo jawdi. Kono hiɗen anndi kadi ƴettude jawdi mum rokka fedde tawa anndaa no ndiin jawdi hisirta, walla anndaa ko ndi golliroytee, walla wi’en neɗɗo alaa e yiide batte memotooɗe ko ndi golliraa, hino tiiɗi e kala neɗɗo wonaa Pullo tan. Jooni lamndal am, honno yimɓe ɓen hoolnirtee wonde jawle maɓɓe ɗen gollitirte no laaɓiri si ɓe rokkii heen Tbital Pulaaku ? Hol golle memotooɗe ɗe Tabital ɓanngini haa jooni? T. Mbaalo : ngal lamndal, ina saɗti jaabaade, ngam Tabital ko fedde; daraniinde nafa Fulɓe e ɓamtaare maɓɓe, he ndii mbaadi ende haani heɓude jawdi he juuɗe Fulɓe, nde gollira, kono eɗen nganndi reende jawdi gollirteendi he fedde, ina saɗti, ko ɗuum waɗi hoolaare joomiraaɓe ko’e jawdi he ɗee pelle wodaani, ngam eɓe nganndi reenata jawdi ko njuɓɓudi ndi laamu reeni, ko wa’i no pelle gollirooje jawɗe cori renndo (Bankiiji). So tawii ko golle memoteeɗe, ɗe Tabital Pulaaku waɗi he ndeer renndo men hannde, ina keewi sanne, eɗen mbaawi limtude heen, ngam yernude: 1) Tabital renndinii Fulɓe fof he yiɗde wootere, woni : janngude e jannginde ɗemngal Fulfulde e ŋellitde pine Fulɓe. 2) Tabital anndindirii Fulɓe he winndere ndee piiw (foppet). 3) Tabital aawii kiram lenyol he ndeer ɓiɗɓe Fulɓe. 4) Batuuji Tabital ngaddii paamondiral e yiitude caɗeele ɗe Fulɓe ngondi he winndere ndee. 5) Tabital addii tamondiral hatanteeɓe Fulɓe he winndere ndee fofof. 6) Tabital renndinii jawɗe Fulɓe, soodi dunkiire (terrain) he ndeer lamorgo Mali Bamako. Peeral : Hol straatijii lelnaaɗo no kaalisi heɓora ko Tabital Pulaaku gollira? Si na woodi emmbere kaalisi yoɓeteende immorde e cate Tabital, no foti catal kala e cate Tabital wonɗe e leyɗe Afrik haani yoɓude hitaande kala? No foti catal kala e cate Tabital Pulaaku Europe haani yoɓude hitaande kala? Kori ɗum na yoɓeede? Fotde ko yoɓaa kon honto woni yahrude? T. Mbaalo : nde Tabital Pulaaku sosaa, nde lelnuno njuɓɓudi no kaalisi danyiree, woni piye (liɓuuji) wonande cate Tabital, e ɗaɓɓude ballal he pelle winndere mawɗe, daraniiɗe ko nde daranii koo, haa teeŋti he fedde UNESCO, nde ngannduɗaa darniraa ko wallitde ko feewti he nehdi e pinal. Ɗaɓɓude kadi ballal he juuɗe alɗuɓe Fulɓe e yimɓe alɗuɓe wallitotooɓe pelle ɓamtooje renndo. Kala ngenndi ngonndi he Afrik, jaɓndi jeyeede he Tabital, ina fiya miliyoŋaaji jowi, woni piye ndaɗɗudi boony Tabital. So tawii ko cate Tabital, ɗe ngonaani he duunde Afrik, kala duunde to ɗanniyakooɓe Fulɓe woni heen piyata ko fotde nde ngenndi Afrik fiyata ndee, yeru duunde Europe fiyata ko miliyoŋaaji jowi, ko noon ne duuɗe keddiiɗe ɗee. Won ngenndiiji he duunde Afrik, piyɗi ɗee piye haa timmi yeru : Gine Konaakiri, Muritani e Senegaal e duunde Europe, won he majji puɗɗiiɗi ɗi timminaani wano : Mali e Kameruun. He ganndal am ko nii piye ɗee ngonirnoo he oon yonta. Nde tawnoo piye ndaɗɗudi ndonkaama yoɓdeede, ko ɗuum haɗi Tabital yottaade to piye hitaande. Ko yoɓanoo he ɗee piye ndaɗɗudi, firlitaa ko he nyaamɗe e njoldiiji terɗe jagge yiilirde Tabital e yoga he ɗanle hooreejo Tabital, won ko ɓaŋaa heen soodaa dunkiire (terrain) he saare Bamako, ngam ina jeyaa he eɓɓooje Tabital darnude galle, tawa ko heen jooɗorde mayre wonata, kadi waɗee heen cuuɗi janngirɗi e batiri e haalirde (rajo) e telewijiyon e defterdu, ko heddii he jawdi Tabital ina he boony Tabital. Peeral : Honɗum e wagginoore jogani-ɗaa lenyol ngol feewde caɗeele ɗe wonɗen tiindaade e nder dille men ɗee hannde? T. Mbaalo : wagginaandu am he ɓiɗɓe leñol ngol ; ko janngude ɗemngal men, ngam ceɗeele nguurndam piiw (fofof) ittata ɗumen tan, ko janngude ɗemngal men, ngam ko ganndal momtata majjere eko nde addunoo, ngal lomtina daaɗere e fooftere. Peeral: A jaaraama sanne Ceerno Tijjaani Mbaalo, Peeral weltike e ngal jiidal ngal rokku-ɗaa men. Yo Geno ɓeydane duuɓi e cellal. Waalen e jam. T. Mbaalo : miin mi weltanike Peeral sanne, ngam Peeral ko lowre feertoore gite ɓiɗɓe Fulɓe, ngam hannde ngonɗen ko he yonta mo ganndal yottini neɗɗo he waawde mooftude ganndal mum he binndol e waawde heɓde ganndal he weeyo, kono ɗuum fof waɗanaa ko baawɗo janngude binndol, ɗuum noon tiiɗnoɗen he janngude, ngam en nji’ii ganndal waawii jokkindirde neɗɗo he banndum, kala ɗo ɓe mbaawi wonde he winndere ndee. Yoo Geno wallir sagataaɓe Peeral cellal, e kisal, e danyal, mi yettii on kaaɗdi njettoore, on njaraama. Konngol Peeral: Ko Saajo Bah waɗidi ngal jiidal e Ceerno Tijjaani Mbaalo. www.peeral.com |