Winndannde men hannde yowitii ko e ganndal koode, sikke alaa enen fof eɗen nganndi, kadi en njanngiino e janngirɗe men, kadi en njannginii sukaaɓe men, wonde tagopeeje jiilotooɗe e sara naange (systéme solaire maa njuɓɓdi naangeyankeeri) ko jeenay (9), kono paamon tan hankadi ɗuum firtike, jooni ko tagopeeje jeetati (8) tan njiilotoo e sara naange, hono njuɓɓudi naangeyankeeri.
Ndeen, tagofeere hono Dewo-niɓe (Pluton) follaama, gila nyande 26/08/2006 nde annduɓe koode njooɗii e dental kuuɓal winndereyankewal wonande Ganndal-koode, ɓe kawri, ɓe mbaɗi cuɓi (woote) fotde annduɓe 300 cuɓii eey, heen annduɓe 91 calii, cuɓii alaa, ɓe kawrii wonde nde ittaama e tagopeeje (planètes),ɓe ndokki nde innde wonnde, ɓe inni nde: planète naine,ɗuum woni hoodere dooɓaande.
Ko waɗi ɓe ngittii nde e koode?
Ɓe mbii ko so tawii nde acciraama noon, nde ittaaka, maa yimɓe mbaɗtu limde tagopeeje keewɗe, ndeen maa ɗe ngonoy tagopeeje teemedere (100) walla ɓura, ngati ɗuum nyande fof, eɓe kuccini loŋorɗe maɓɓe e kammu, eɓe njiita tagopeeje goɗɗe hono mayre.
Hannde e oo ɗoo nyalawma mo kaaldaten, ko ɓe puɗɗii yiitude e tagopeeje yonii fotde tagopeeje 453. Kono ɗeen tagopeeje njiilotoo ko he sara koode goɗɗe (naangeeji goɗɗi) ko jiidaani e naange men nge ganndu-ɗen ngee, ɗe mbi’etee e ɗemngal faransiire ko planète-extra-solaire walla exoplanéte.
Kono noon yoga e Amariknaaɓe mbeltaaki heen, ɓe njiɗnoo tan ko yo ndeen tagofeere accire noon, tagi ɗuum ko kayre wootere Amariknaaɓe meeɗi yiitude e koode, jiituɗo nde oo wi’etee ko Clydde William Tombaugh. O yiiti nde ko hitaande 1930. Ɓe mbii ko waɗi nde foti accireede non, ko tawde aduna fof na janngatnoo nde gila duuɓi 76, ɗum waɗi nde fotaani itteede, yo nde accire noon tan. Kono nde wonnoo eɓe njiɗi goonga, ɓe njiɗaa luutndaade keewal, ɓe ngacciri noon, kono ɓe mbeltaaki.
Banndiraa
Mido weltii yiigol Fulbe no winnda piiji seertudi e nder ndee lowre men, Peeral...
Yo Alla yobe ko moyyi.