|
Loñol Fulɓe ko ɓooyngol, ganndangol he leyɗe keewɗe. Leñol ngol ena mooɓi kinɗe keewɗe e golle ceertuɗe he nder gure, leyɗe e duuɗe. Ko waade ngol noon addani daartol maggol jiiɓanii yilaaji keewɗi haa nguurndam maggol saɗti joganaade coɗol gootol e tuugnorgal ngal yonta hannde waawi tawde he moftal keeringal. Aɗen njogii hannde laaɓnde keewɗe ɗe annduɓe renndo ngoo njonti jaabaade ngam ittande renndo ngoo ko ɓuri heewde he caɗeele nguurndam leƴƴi.
Holi no leñol men wi’etee? Holi to woni iwdi leñol ngol? Holi nafoore walla caɗeele kinɗe leñol ngol? Holi peeje njogani-ɗen leñol ngol haa heɓa he renndo ngoo fotde mum tawa ena waɗani ngo kala ko foti waɗde. Miɗo jooɗtorii maa annduɓe men njaabo ɗee laaɓnde he mbaadi ganndal e njuɓɓudi keeriindi. Leñol fulɓe ena yaaji, kono ko keeri ɗi laamuuji aduna pecci he koɗorɗe mum en haa huunde he ɓesngu maggol pamɗini jiidigal e ngootaagu mum en. Caggal nde gannde e ñeeñe kese ngaddani yonta kuwtorɗe nguurndam to senngo binndi, nate, kaalirɗe (radiyooji), ayawooji (teleeji), taƴtirɗe jolɗe e kumpitale keeriiɗe; Fulɓe teskike (teskiima) ɗaweede ko heewi he ɗeen geɗe tawi saabii ɗuum ko laamuuji hooram-hooraagu e neɗɗaagu ngu leñol ngol jogii haa wonti kuutorgal ɓeen jannguɓe hodo e wuurdude doole janane ko aldaa e nuunɗal potnongal sañireede nguurndam. Fulɓe ana carii he leyɗe, kono woodaani leydi ɗo ɗemngal Fulfulde (Pulaar) tottaa geɗal mum haa yoni to haalirde e ayaawo ngenndi. Gullitaali keewɗi mbaɗaama, fotdeeji laaɓndaama, kono tan laamuuji ɗi nunɗaani na cuɓtii woon ɗemɗe ena mbaɗi ɗum en laɓɓe heediheedani ngam yaɓɓude ɗemɗe ngenndi keddiiɗe. So en ndokkii yeru he leydi Senegaal, fotde ɗemɗe 25 ena he mayri, heen 19 ko keɓtinaaɗe he laamu. So en keɗike (keɗiima) haalirde walla en ndaarii ayaawo ngenndi ngoo, en tawat ko ɗemngal gootal joɗɗinaa haa feewnitii, goɗɗe ɗee mbaɗanaa meeɗnel wallanii ɗe mbaɗtaa no tenkoowo he galle galo ɗawoowo. Caggal yontaaji jawtuɗi ɗii, ko Sammba Aadama Caam en, Tijjaani Aan en e heewɓe ɓe mi etotaako limtude inɗe mum en, ngudditani en dame, ɓe kirjini ɓesngu leñol ngol he maandaade ngonka renndo heso ngoo haa yottii he yontaaɓe men hannde dillooɓe he ɓamtaare leñol ngol to senngo kumpital. Pelle (feddeeji) ɓamtaare keewɗe ngoodii, lanndaaji dawrugol ndarnaa, ngenndiyankooɓe tafi pelle e goomuuji jannginooɓe, findinooɓe e suusnooɓe sagataaɓe men. Tuggi batuuji Bamakoo haa yottii Tabital Pulaaku Winndere e pelle keewɗe, cariiɗe he koɗorɗe Fulɓe. Naalankooɓe, jannginooɓe, magiyankooɓe, haralleeɓe men ngaafɓe jaayɗe, kaalirɗe internet e lowe Fulfulde e winndiyankooɓe jime e jimɗi Fulfulde ndokkondiri juuɗe e pelle ɓamtaare, ndema, awo, ngaynaaka e ñeeñal ngam riiwde majjere, ñawu e baasal. Hannde ndee ɓadli keewɗi ƴiggitike (ƴiggitiima) warñeende ndimaagu mbele Fulfulde heɓa fotde mum he kala jookdu winndere. Pelle kese ngaafaama ngam ñawndude ɗeen joote: ena woodi fedde haɓantoonde potal ɗemɗe leydi Senegaal e gardagol Demmba Soh mo Juuwde jaaɓi to Faransi. Ndeen fedde waɗiino wullitaango rafi potal ɗemɗe ngenndi to haalirde e ayaawo Senegaal, fotde 4000 neɗɗo ciifii heen. Ɗum jibinii teskuyaaji mawɗi etee hay so haalaaka, en paamii won ko fuɗɗaa heɓeede ko dille ɗee caabii. Fedde ndee seeraani he waɗde seppooji he leydi Faransi etee ande jokki golle haa nde laamu Senegaal felliti tottude kala ɗemngal fotde mum haa yona. Ndeen fedde noon so haalaama ko alaa he sago njaaren (yetten) mawɗo men Abdullaay Lih mo Wodobere ngam darnde e pellital o waɗi haa nde woodi kadi o ɗowi nde haa nde darni koyɗe. En kaalii darnde fedde potal ɗemɗe ngenndi Senegaal, kono paamen faandaare mayre ko jojjitde ko laamu leydi foti waɗande ɓesngu mum. So tawii noon ko geɗe laaɓndiiɗe coggu walla dental keeringal, ɗuum nde ɗaldi ko pelle walla dente goɗɗe garoyooje. Kɗl: Ibraahiima Umar Kan Katante leñol mo Aañam Yeroyaaɓe, Faransi. Konngol Peeral: banndiraawo tedduɗo, janngu winndannde ɗiɗaɓere nden janngo, faamaa ko woni dogude faade ko yowitii e dillere Fulfulde. Immo-ɗen, kawren, townen Fulfulde e Pulaagu. Jokken golle haa poolgu wona njoɓdi men. Fedde Jaayre Pulaar hollii; wota en serindo, wota en saayu, kadi wota en yoolo. Peeral yettii on fuu e nootaade e keewal. www.peeral.com |
A jaaraama sanne. Peeralnaabe fof njaaraama.
Mande rajoo ngoo fuddata liggaade?
On njaaraama, mi yettii on no feewi.
Mido toranoo on doole e semmbe e yurmondiral, kadi e waawude jabugol miijooji lunndiidi di mon dii.
Hooreejo on toraama ardoraade yaajere-bernde e heditaade mawbe e sukaabe, sabu ardungal ko innde tun, si ardaabe heditaaka, miijooji mabbe toppitaaka, fedde waawataa wuurude.
On jaaraama.
Fedde Jaayre Pulaar, yo Alla wuurnu on wada fiira e moodon, O laatina faandaare nden e hoore jam e kisal.